Γλωσσαριο

Α


Αγαθότητα (σάττβα-γκούνα): Είναι μια από τις τρεις γκούνα. Χαρακτηρίζεται από γνώση, ευτυχία, αγνότητα, έλεγχο των αισθήσεων, ηρεμία, ταπεινοφροσύνη και μετριοπάθεια.


Άγνοια (τάμο-γκούνα): Είναι μια από τις τρεις γκούνα. Η επίδρασή της επιφέρει σ’ εκείνον που την υφίσταται πλάνη, σύγχυση, οκνηρία, επίσης και η χρήση τοξικών ουσιών συμβαίνει κάτω από την επίδραση της άγνοιας. Βρίσκεται κάτω από τον έλεγχο του Σίβα.


Αρετή (σάττβα-γκούνα): Είναι μια από τις τρεις γκούνα.


Άσραμα: 1) Το καθένα από τα τέσσερα στάδια της πνευματικής ζωής (μπραχματσάρια, γκριχάστα, βαναπράστα, σαννιάσα).

2) Τόπος όπου εφαρμόζεται η εξάσκηση της πνευματικής συνειδητοποίησης.


Ατσάρια (κυριολεκτικά: αυτός που διδάσκει με το παράδειγμά του): Αυθεντικός πνευματικός δάσκαλος. Πρέπει να ανήκει σε μια διαδοχική σειρά πνευματικών δασκάλων (παραμπάρα) η οποία έχει την αρχή της στον ίδιο τον Θεό. Πρέπει να μεταδίδει χωρίς να παρερμηνεύει τη γνήσια διδασκαλία Του. Δείχνει σ’ όλους πως να ακολουθήσουν την οδό του Κυρίου, του Σρι Κρίσνα. Η ζωή αποτελεί ζωντανό παράδειγμα της διδασκαλίας του.


Αφοσιωμένη υπηρεσία: (βλ. μπάκτι-γιόγκα)


Αφοσιωμένος υπηρέτης: (βλ. μπάκτα)


Αχίμσα: Μη βία. Η αληθινή «μη βία» έγκειται στο να μη κάνει κάποιος κάτι που να μπορεί να βυθίσει τους άλλους, ανθρώπους ή ζώα, στο πόνο και στη σύγχυση ή που να μπορεί να εμποδίσει τη πνευματική τους πρόοδο.


Β


Βέντα: Είναι η αρχική Βέντα (βέντα: γνώση) που έχει διαιρεθεί σε τέσσερα μέρη, τη Ρίγκ, τη Γιατζούρ, τη Σάμα και την Άταρβα.


Βεδικές Γραφές/Κείμενα: Περιλαμβάνουν τις τέσσερις Βέντα, τις 108 Ουπανισάντ, οι οποίες αποτελούν το φιλοσοφικό μέρος, και τα εξής συμπληρωματικά κείμενα: τις 18 Πουράνα, τη Μαχαμπάρατα (ένα μέρος της οποίας είναι η Μπάγκαβαντ-γκίτα), τη Βεντάντα-σούτρα και τη Σρίμαντ-Μπάγκαβαταμ. Ο αβατάρα Βιασαντέβα τις συνέγραψε πριν 5.000 χρόνια και περιέλαβε μέσα τους όλη τη πνευματική γνώση που διδάχτηκε στην αρχή από τον ίδιο τον Κρίσνα και μεταδόθηκε από τότε προφορικά. (Στις Βέντα ανήκουν επίσης κι άλλα κείμενα όπως η Ραμαγιάνα, η Μπάκτι-ρασάμριτα-σίνντου, η Τσαϊτάνια-τσαριτάμριτα κ.ά.)


Βεντάντα (κυριολεκτικά: το απόγειο, η ουσία της γνώσης): Είναι η ουσία όλης της Βεδικής φιλοσοφίας, όπως αυτή περιέχεται στη Βεντάντα-σούτρα και στη Σρίμαντ-Μπάγκαβαταμ, οι οποίες διδάσκουν την ανώτερη συνειδητοποίηση της Απόλυτης Αλήθειας, την εγκατάλειψη δηλαδή στον Υπέρτατο Κύριο, τον Σρι Κρίσνα.


Βίσνου: Είναι ένα όνομα του Κρίσνα που σημαίνει «στήριγμα του ότι υπάρχει».


Γ


Γκούνα: Είναι τρεις: σαττβα-γκούνα (Αρετή), ρατζο-γκούνα (Πάθος) και ταμο-γκούνα (Άγνοια). Πρόκειται για τις διάφορες επιρροές που η υλική ενέργεια εξασκεί πάνω σ’ όλα τα όντα. Οι γκούνα καθορίζουν, μεταξύ των άλλων, το τρόπο ύπαρξης, σκέψης κι ενέργειας της ψυχής την οποία και περιορίζουν. Δια μέσου αυτών πραγματοποιείται η δημιουργία, η διατήρηση και η καταστροφή του σύμπαντος.


Τζνάνα: Θεωρητική γνώση.


Γκουρού: Βλέπε Πνευματικός δάσκαλος.


Δ


Διαδοχική Σειρά Πνευματικών Δασκάλων (παραμπάρα): Είναι η διαδοχική σειρά των πνευματικών δασκάλων οι οποίοι μετέδωσαν μέχρι σήμερα, χωρίς να την αλλοιώσουν, την αυθεντική διδασκαλία του Κυρίου.


Διαλογισμός: Η συγκέντρωση του νου στο τελικό σκοπό της ανθρώπινης ζωής, δηλαδή στη πνευματική συνειδητοποίηση.


Ε


Ευφυία: 1) Η υλιστική ευφυία είναι η ικανότητα που έχει κανείς να εκτιμά τους ερεθισμούς που λαμβάνει από το νου και να αναλύει τη φύση και τη λειτουργία της υλικής ενέργειας. Αλλά επειδή η υλιστική ευφυία εξετάζει όλα αυτά χωρίς να υπολογίζει τη σχέση τους με τον Θεό –πρωταρχική αιτία όλων των πραγμάτων- παραμένει ατελής και χρησιμοποιείται μόνο για την ικανοποίηση των επιθυμιών των αισθήσεων. Είναι λοιπόν μια ανεπαίσθητη υλική ενέργεια, η οποία μπορεί να σκεπάσει τη συνείδηση του πνευματικού όντος.

2) Η πνευματική ευφυία, αρχική ευφυία των ζωντανών όντων, επιτρέπει να καταλάβει κανείς πως τα πάντα (συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού του) υπάρχουν σε σχέση με τον Θεό, το Υπέρτατο Πρόσωπο. Αυτή μας ελευθερώνει από τις υλιστικές αντιλήψεις που έχουμε για τη ζωή.


Ζ


Ζωντανή οντότητα: (Βλ. ψυχή ατομική).


Ζωντανό ον: Το ον όπως εμφανίζεται μέσα στον υλικό κόσμο.


Ι


Ιμπερσοναλισμός: Το φιλοσοφικό δόγμα το οποίο προσεγγίζει και βλέπει την Απόλυτη Αλήθεια μόνο μέσω των διάφορων ενεργειών της, συνειδητοποιώντας κατά συνέπεια μόνο την απρόσωπη άποψή Της.


Κ


Κάλι: Η προσωποποιημένη υλική (εξωτερική) ενέργεια του Κυρίου.


Κάλι-γιούγκα: Είναι η εποχή της φιλονικίας και της υποκρισίας, η τελευταία του κύκλου των τεσσάρων εποχών (μάχα-γιούγκα). Άρχισε εδώ και 5.000 χρόνια και θα διαρκέσει άλλα 427.000. Χαρακτηρίζεται από την εξαφάνιση των πνευματικών και θρησκευτικών αρχών κι από τη μοναδική έγνοια του ανθρώπου να καλυτερέψει τις συνθήκες της διαβίωσής του μέσα στον υλικό κόσμο.


Κάρμα: Είναι ο νόμος της φύσης σύμφωνα με τον οποίο κάθε πράξη που γίνεται στον υλικό κόσμο, είτε σύμφωνα με τις οδηγίες των Γραφών, είτε αντίθετα από αυτές -εκτός από τις πράξεις που γίνονται αποκλειστικά για την ικανοποίηση του Θεού- προκαλεί υποχρεωτικά μια ανάλογη συνέπεια, ανταμοιβή ή τιμωρία, πάντα μέσα στα πλαίσια του υλικού κόσμου.


Καρματμάκα: Είναι το άτομο του οποίου οι πράξεις αποσκοπούν στην ικανοποίηση των υλικών του αισθήσεων.


Κρίσνα: Το πρωταρχικό όνομα του Θεού, του Υπέρτατου Προσώπου, που αναφέρεται στη πνευματική πρωταρχική μορφή Του. Σημαίνει ο «άπειρα ελκυστικός».


Λ


Λανθασμένο-Εγώ (αχανκάρα): Είναι η ψευδαίσθηση εξαιτίας της οποίας αισθάνεται κανείς απόλυτος κύριος, υπέρτατος ιδιοκτήτης και νόμιμος δικαιούχος όλων των απολαύσεων του κόσμου και κατά συνέπεια ταυτίζει την ατομική ψυχή με το υλικό σώμα. Είναι η αιτία που προκαλεί το περιορισμό της ψυχής από την ύλη.


Λεπτοειδές Σώμα: Το εξωτερικό περίβλημα της περιορισμένης από την ύλη ψυχής. Αποτελείται από νου, ευφυία και λανθασμένο-εγώ.


Μ


Μάγια (κυριολεκτικά: αυτό που δεν είναι, η ψευδαίσθηση, η πλάνη): Είναι η παραπλανητική ενέργεια του Κυρίου. Κάτω από την επίδρασή της η ατομική ψυχή νομίζει ότι είναι ο κύριος της δημιουργίας, ο ιδιοκτήτης κι ο υπέρτατος δικαιούχος όλων των αγαθών. Ταυτισμένη με την υλική ενέργεια, δηλαδή με το σώμα (τις αισθήσεις), το νου και την υλιστική ευφυία, λησμονώντας κατά συνέπεια την αιώνια σχέση που την ενώνει με τον Θεό, η ψυχή, δεσμευμένη από αυτή την ενέργεια, προσδοκεί την απόλαυση αυτού του κόσμου κι έτσι αιχμαλωτίζεται όλο και περισσότερο στο κύκλο των γεννήσεων και των θανάτων.


Μάντρα (από το μαν: νους και το τρα: απελευθέρωση): Είναι μια αγνή (εξαγνιστική) ηχητική δόνηση που προκαλεί την απελευθέρωση του ακάθαρτου νου από τις υλιστικές του ροπές.


Μάχα-μάντρα (κυριολεκτικά: το «μεγάλο μάντρα»): Χάρε Κρίσνα, Χάρε Κρίσνα, Κρίσνα Κρίσνα, Χάρε Χάρε, Χάρε Ράμα, Χάρε Ράμα, Ράμα Ράμα, Χάρε Χάρε. Συνιστάται για την εποχή Κάλι από τον Τσαϊτάνια Μαχαπραμπού, που δεν είναι άλλος από τον Υπέρτατο Κύριο. Το μάχα-μαντρα όχι μόνο έχει τη δύναμη να ελευθερώνει το περιορισμένο από την ύλη ζωντανό ον από τις υλιστικές τάσεις, αλλά και επιπλέον μπορεί να ξυπνήσει μέσα του την αγάπη για τον Θεό και την έκσταση της πνευματικής ζωής.


Μη βία: (βλ. αχίμσα).


Μηδενισμός: Είναι μια θεωρία άθεων φιλόσοφων σύμφωνα με την οποία τα πάντα έχουν την αρχή τους στο «κενό» για να επιστρέψουν με τελική κατάληξη πάλι το «κενό».


Μπάκτα (ταυτόσημοι σχεδόν όροι: μπάκτι-γιόγκι, σάντου, βαϊσνάβα): Είναι ένας οπαδός του μπάκτι-γιόγκα, αφοσιωμένος υπηρέτης του Υπέρτατου Κυρίου. Ελκύεται από την Υπέρτατη Μορφή της Απόλυτης Αλήθειας, τον Σρι Κρίσνα.


Μπάκτι-γιόγκα (μπούντι-γιόγκα, κάρμα-γιόγκα ή μπράχμα-γιόγκα: αφοσιωμένη υπηρεσία): Είναι η οδός του μπάκτι, της αγάπης για τον Θεό, στη γνήσια μορφή της χωρίς το παραμικρό ίχνος κερδοσκοπικής πράξης (κάρμα) ή φιλοσοφικής αναζήτησης (τζνάνα). Αποτελεί το τελικό σταθμό του γιόγκα κι εξασκείται με το να εγκαταλείπει κανείς τον εαυτό του κάτω από τη καθοδήγηση ενός πνευματικού δασκάλου, στον Θεό, τον Σρι Κρίσνα.


Μπράχμαν: 1) Μπράχμαν ή άναντα-μπράχμαν ή παραμ-μπράχμα: Το Υπέρτατο Ον, ο Σρι Κρίσνα.

2) Μπράχμαν ή μπραχματζότι: Είναι η ακτινοβολία που εκπέμπεται από το απόλυτο σώμα του Σρι Κρίσνα (Μπαγκαβάν). Αποτελεί την απρόσωπη μορφή της Απόλυτης Αλήθειας.

3) Μπράχμαν ή βιγκιάναμ-μπράχμαν: Είναι το πνεύμα ή η ατομική ψυχή.

4) Μπράχμαν ή μάχα-μπράχμαν: Είναι η υλική φύση, το σύνολο δηλαδή της υλικής ουσίας (μάχατ-τάττβα) που αποτελείται από τα είκοσι τέσσερα υλικά στοιχεία.

5) Μπράχμαν ή σάμπντα-μπράχμαν: Είναι οι πνευματικές κι απόλυτες Βέντα οι οποίες περιέχουν τους διάφορους κανόνες.


Μπράχμανα: Είναι οι σοφοί και οι λόγιοι που καθοδηγούν τη κοινωνία. Το σύνολό τους αποτελεί ένα από τα βάρνα.


Ν


Ναράγιανα: Είναι μια πλήρης προσωπική επέκταση του Κρίσνα που έχει τέσσερα χέρια, το καθένα από τα οποία κρατούν αντίστοιχα ένα κοχύλι, ένα δίσκο, ένα σκήπτρο κι ένα λουλούδι λωτού.


Νους: Είναι ένα υλικό λεπτοειδές στοιχείο, το οποίο ονομάζεται επίσης και «έκτη αίσθηση», διότι αναλύει, αποδέχεται ή απορρίπτει τα μηνύματα που λαμβάνει από τις πέντε αισθήσεις.


Ντέβα: 1) Ενάρετο ον, υπηρέτης του Θεού.

2) Είναι τα όντα που ο Κύριος προίκισε με τη δύναμη να κυβερνούν ένα τομέα του υλικού σύμπαντος, άλλος τον ήλιο, άλλος τη βροχή, άλλος τη φωτιά κ.λ.π. και να προνοούν έτσι για τις ανάγκες των όντων.


Ο


Ουπανισάντ: Είναι 108 Βεδικά Κείμενα που αποτελούν το φιλοσοφικό μέρος των Βέντα.


Π


Πάθος (ράτζο-γκούνα): Είναι μια από τις τρεις γκούνα. Η επίδρασή της επιφέρει σ’ όποιον την υφίσταται απληστία, μεγάλη προσκόλληση στα πράγματα αυτού του κόσμου, ανεξέλεγκτες επιθυμίες, διακαείς πόθους και παρά τις εντατικές κι επίμονες προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών της υλικής ζωής, διαρκή έλλειψη ικανοποίησης. Βρίσκεται υπό τον έλεγχο του Μπράχμα.


Πλανήτες: 1) Ανώτεροι: Είναι οι πλανήτες που ανήκουν στο ανώτερο από τα τρία πλανητικά συστήματα που υπάρχουν στο σύμπαν. Εκεί, τα ζωντανά όντα είναι πιο εξελιγμένα, η ζωή πιο μακροχρόνια και οι υλικές απολαύσεις μεγαλύτερες από αυτές των άλλων πλανητών του σύμπαντος. Οι ενάρετες ψυχές στέλνονται εκεί για ν’ απολαύσουν τους καρπούς των καλών τους πράξεων.

2) Κατώτεροι: Είναι οι πλανήτες που ανήκουν στο κατώτερο πλανητικό σύστημα. Εκεί η ατμόσφαιρα είναι εξαιρετικά σκοτεινή και σατανική. Τα όντα τα οποία εξαιτίας των αμαρτωλών τους πράξεων είναι υποχρεωμένα να ζουν σ’ αυτή, διάγουν μια πολύ δυστυχισμένη ζωή.


Πνευματικός δάσκαλος (γκουρού): Είναι το πρόσωπο που έχει συνειδητοποιήσει πλήρως τη πνευματική του προσωπικότητα κι έχει την ικανότητα να οδηγεί τους ανθρώπους στην οδό της πνευματικής συνειδητοποίησης, απελευθερώνοντάς τους από το κύκλο των γεννήσεων και των θανάτων. Για να είναι τέλεια ολοκληρωμένος πρέπει να είναι ατσάρια.


Πνευματικός ή πραγματικός εαυτός: Είναι η πραγματική ταυτότητα του ατομικού όντος, μια άλλη ονομασία για τη ψυχή.


Πνευματική συνειδητοποίηση: Έγκειται στο να καταλάβει κανείς ότι η ψυχή, λόγω της αιώνιας κι αμετάβλητης φύσης της, δε ταυτίζεται με το σώμα και στο να ξανανιώσει την αρχική αυθεντική του φύση, γεμάτη από γνώση κι ευτυχία, δεχόμενος να υπηρετήσει τον Θεό με αγάπη κι αφοσίωση κάτω από τη καθοδήγηση ενός ατσάρια.


Πουράνα: Είναι η συλλογή δεκαοχτώ Βεδικών Γραφών από τις οποίες έξι προορίζονται γι’ αυτούς που ζουν μέσα στην Άγνοια, άλλες έξι αφορούν εκείνους που υπόκεινται στην επιρροή του Πάθους και οι υπόλοιπες έξι προορίζονται γι’ αυτούς που ακολουθούν την Αρετή (Αγαθότητα).


Προσκόλληση: Η υπερβολική εξάρτηση από την ύλη που γεννιέται από μια λανθασμένη σωματική αντίληψη της ζωής. Το αντίθετο είναι η απάρνηση, δηλαδή η μη εξάρτηση από τα υλικά αγαθά.


Ρ


Ράμα: 1) Είναι ένα όνομα του Κρίσνα που σημαίνει «ανεξάντλητη πηγή ευτυχίας».

2) Ο αβατάρα Ραματσάνντρα, παράδειγμα τέλειου βασιλιά.


Σ


Σαμσάρα: Ο κύκλος της γέννησης και του θανάτου.


Σράβανα: Το ν’ ακούει κανείς για τον Υπέρτατο Κύριο.


Σρίμαντ-Μπάγκαβαταμ (Μπάγκαβατα-Πουράνα ή Μάχα-Πουράνα): Είναι μια Βεδική Γραφή που διηγείται τις αιώνιες διασκεδάσεις του Κρίσνα, του Υπέρτατου Προσώπου της Θεότητας, με τους αγνούς αφοσιωμένους υπηρέτες Του. Αποτελεί την αυθεντική εξήγηση της Βεντάντα-σούτρα, γραμμένη από τον Βιασαντέβα και ονομάζεται «το απόσταγμα των Βεδικών Γραφών».


Συνείδηση ή συνειδητοποίηση του Κρίσνα: Το να έχει κανείς συνείδηση του Κρίσνα, να Τον γνωρίζει, να κάνει περισυλλογή πάνω Του, να ενεργεί γι’ Αυτόν, να διαδίδει τη δόξα Του…


Σώμα πνευματικό: Είναι η πρωταρχική μορφή του κάθε ζωντανού όντος. Είναι σατσ-τσιντ-ανανντα, δηλαδή αιώνιο, γεμάτο γνώση κι ευδαιμονία (μακαριότητα).


Σώμα υλικό: Προσωρινό «ένδυμα» που περιβάλλει τη περιορισμένη από την ύλη ψυχή. Αποτελείται από οκτώ στοιχεία: πέντε χονδροειδή (γη, νερό, αέρα, φωτιά, αιθέρα) και τρία λεπτοειδή (νους, ευφυία, λανθασμένο-εγώ).


Υ


Υπερβατισμός: Η επιστήμη που ασχολείται με τα πέραν του υλικού κόσμου ζητήματα.


Υπέρτατο Πρόσωπο της Θεότητας: Ο Θεός, ο Κρίσνα.


Ψ


Ψυχή: Απειροελάχιστο μέρος ενέργειας, αναπόσπαστο τμήμα του Θεού. Η ψυχή είναι, αυτό καθ’ εαυτό, το ον. Είναι διαφορετική από το σώμα μέσα στη καρδιά του οποίου κατοικεί κι αποτελεί τη πηγή της συνείδησης. Όπως ο Θεός, το Υπέρτατο Ον, έτσι και η ψυχή έχει τη δική της ατομική προσωπικότητα κι η μορφή της είναι γεμάτη αιωνιότητα, γνώση κι ευτυχία. Παραμένει όμως πάντα ξεχωριστή από τον Θεό και δε γίνεται ποτέ ένα με Αυτόν.


Ψυχή περιορισμένη από την ύλη: Είναι η ψυχή που βρίσκεται μέσα σ’ ένα υλικό σώμα και η οποία ταυτισμένη μ’ αυτό, είναι αναγκασμένη να υπόκειται στους νόμους της υλικής φύσης.


Ψυχή Υπέρτατη: Είναι η πλήρης προσωπική επέκταση του Κρίσνα (Μπαγκαβάν) που ζει μέσα στη καρδιά του κάθε ζωντανού όντος, μέσα σε κάθε άτομο της ύλης, και γενικά παντού. Αποτελεί την «εντοπισμένη» πανταχού παρούσα άποψη της Απόλυτης Αλήθειας κι αντιπροσωπεύει το ενδιάμεσο στάδιο συνειδητοποίησης του Απόλυτου.

Comments are closed.